8 mart覺n 繹nemi ve tarih癟esi
Kad覺nlar覺n erkeklerle eit haklara sahip olmak yolunda verdii sava覺n temsili balang覺c覺, 8 Mart 1857 y覺l覺nda Amerikan覺n New York kentinde, tekstil sekt繹r羹nde 癟al覺an y羹zlerce kad覺n覺n d羹羹k 羹cretlerini, uzun 癟al覺ma saatlerini ve insanl覺k d覺覺 癟al覺ma koullar覺n覺 protesto etmek i癟in grevler yapmas覺 olarak kabul edilmektedir.
Bu olaylardan 52 y覺l sonra Danimarkan覺n Kopenhag ehrinde d羹zenlenen Kad覺n Sosyalist Enternasyonal toplant覺s覺nda 8 Mart 1857 de New Yorkta balayan, kad覺nlar覺n haklar覺n覺n kazan覺lmas覺 ve kad覺nlar覺n birliktelii m羹cadelesinin, her y覺l Kad覺n G羹n羹 olarak kutlanmas覺 kararlat覺r覺ld覺.
Kad覺n haklar覺 m羹cadelesinde 1975 y覺l覺 b羹y羹k 繹zellik ta覺yordu. Uluslararas覺 Kad覺nlar Y覺l覺 olarak kutland覺. Bu y覺l etkinlikleri i癟erisinde Birlemi Milletler 8 Mart g羹n羹n羹 D羹nya Kad覺nlar G羹n羹 olarak kutlamaya balad覺. 襤ki y覺l sonra 1977淄e, Birlemi Milletler genel toplant覺s覺nda Kad覺n haklar覺, uluslararas覺 bar覺 g羹n羹 olarak kabul edildi.
Bu kabul羹n alt覺nda iki temel neden a癟覺kland覺,
- D羹nya bar覺覺n覺n korunmas覺,
- Sosyal geliim ve temel insan haklar覺n覺n kullan覺lmas覺 i癟in kad覺nlar覺n da eitlik ve kendilerini gelitirmelerine olanak tan覺nmas覺 gereksinimi.
Kad覺nlara eit haklar覺n verilmesinin D羹nya bar覺覺n覺 g羹癟lendirecei kabul edildi.
D羹nya Kad覺nlar G羹n羹 kad覺nlar a癟覺s覺ndan 癟ok daha farkl覺 bir g羹n g羹n羹m羹zde. Kad覺n haklar覺n覺n kazan覺lmas覺nda nerelerden baland覺覺n覺n ve bug羹nlere nas覺l gelindiinin hat覺rlanmas覺 i癟in de 繹zel bir g羹n. Bir 癟ok gelimi 羹lkede kad覺n haklar覺 癟ok ilerlemeler g繹stermi olsa da, 羹lkemizde ve gelimekte olan 羹lkelerde kad覺n haklar覺 ne yaz覺k ki istenen seviyelerden olduk癟a uzakta. D羹nya Kad覺n G羹n羹 d羹nya kad覺nlar覺 aras覺nda bir dayan覺ma ve deneyim deiimi g羹n羹.
D羹nya genelinde kad覺n haklar覺nda son y覺llarda meydana gelen art覺 dahi bir 癟ok ger癟ei deitirbilecek nitelikte deildir. D羹nyadaki en fakir insanlar覺n b羹y羹k bir 癟ounluu kad覺n, d羹nyadaki eitim almam覺 insanlar覺n b羹y羹k 癟ounluu yine kad覺nlar. Kad覺nlar bug羹n 羹lkemizde de erkeklere g繹re y羹zde 25 - 50 oran覺nda daha az 羹cretle 癟al覺t覺r覺lmaktad覺rlar.
Bug羹n羹n, bir D羹nya Kad覺nlar G羹n羹 olmas覺n覺 salayan tarihteki baz覺 繹nemli kilometre talar覺 unlar:
1857 New York: Kad覺nlar 12 saatlik g羹nl羹k 癟al覺ma saatine, d羹羹k 羹crete kar覺 y羹r羹y羹ler yapt覺lar. Polis taraf覺ndan da覺t覺ld覺lar.
1908 New York: 15.000 kad覺n daha k覺sa 癟al覺ma saati, daha iyi gelir ve oy hakk覺 i癟in y羹r羹d羹. Doum izni istediler. Kulland覺klar覺 slogan Ekmek ve G羹l idi. Ekmek yaama g羹vencesini, kar覺n tokluunu, g羹l ise daha kaliteli yaam覺 simgeliyordu.
1909: 襤lk Kad覺n G羹n羹 28 ubatta kutland覺. Avrupadaki kad覺nlar da ubat ay覺n覺n son pazar g羹n羹n羹 Kad覺n G羹n羹 olarak kutlad覺.
1910: Clara Zetkin isimli bir Alman sosyalist kad覺n, kad覺n Sosyalist Enternasyonalinde D羹nya Kad覺nlar G羹n羹 olmas覺n覺 繹nerdi ve kabul edildi.
1911: Kophenhag karar覺ndan sonra ilk kez 19 Mart ta Avusturya, Danimarka, Almanya ve 襤svi癟re de kutland覺. Y羹z binlerce kad覺n ve erkek deiik aktiviteler yapt覺lar. Oy verme, se癟me se癟ilme haklar覺 yan覺s覺ra meslek edinme ve mesleki eitim g繹rme haklar覺n覺 istediler.
Bu kutlamalardan 2 hafta sonra Triangel yang覺n覺nda 140 kad覺n 繹ld羹. Bu olay Amerika 癟al覺ma kurallar覺n覺 b羹y羹k 繹l癟羹de etkileyen bir yere sahiptir.
1917: Rus kad覺nlar ekmek ve bar覺 i癟in grev yapt覺lar. Yaam koullar覺n覺n k繹t羹l羹羹n羹 protesto ettiler. Bu olay 8 Martta olmutur ve daha sonra b羹t羹n Avrupa 羹lkeleri taraf覺ndan da kabul g繹rm羹t羹r.
1977: Birlemi Milletler Genel Kurulu Kad覺n Haklar覺 ve D羹nya Bar覺覺 G羹n羹 olarak 8 Mart覺 kabul etti.
T羹rkiye Tarihine Y繹n Veren Kad覺nlar
襤lk kad覺n avukat S羹reyya Aaolu, Yass覺adada hukuk profes繹r羹 babas覺 Ahmet Aaolunu savundu. 襤lk kad覺n doktor Safiye Ali, Kurtulu, Balkan ve 2. D羹nya Sava覺nda hastalara ifa da覺tt覺.
Kad覺nlar, 83 y覺ll覺k Cumhuriyet tarihinde pek 癟ok alanda yaratt覺klar覺 ilklerle kendilerinden sonra gelenlere 繹nc羹 ve 繹rnek oldular.
T羹rk kad覺n覺n覺n, varolma m羹cadelesindeki 繹nemli tarihler 繹yle:
1920: 襤lk T羹rk kad覺n avukat S羹reyya Aaolu, 襤stanbul niversitesi Hukuk Fak羹ltesine kaydoldu.
1921: Dr. Safiye Ali, Almanyada t覺p eitimini tamamlayarak ilk T羹rk kad覺n hekim oldu.
1922: Yedi k覺z 繹renci, T覺bbiyeye kay覺t yapt覺rarak eitime balad覺.
Haziran 1923: Nezihe Muhittinin bakanl覺覺nda ilk kad覺n partisi olan Kad覺nlar Halk F覺rkas覺n覺n kurulmas覺 giriiminde bulunuldu, kad覺nlara oy hakk覺 tan覺mayan 1909 tarihli Se癟im Kanunu gereince valilik癟e partinin kuruluuna onay verilmediinden derneklemeye gidildi.
1924: 襤lk T羹rk kad覺n di hekimi Ferdane Bozdoan Erberk, diplomas覺n覺 ald覺.
1930: T羹rkiyede ilk kad覺n yarg覺癟lar atand覺.
1933: Ayd覺n覺n Karpuzlu k繹y羹nde ilk kad覺n muhtar G羹l Esin, yakla覺k 500 oy alarak se癟ildi.
8 ubat 1935: T羹rkiye B羹y羹k Millet Meclisi 5. D繹nem se癟imleri sonucunda 17 kad覺n milletvekili ilk kez meclise girdi, ara se癟imlerde bu say覺 18e ulat覺. Mebrure G繹nen癟, Hat覺 覺rpan, T羹rkan rs Batu, Sabiha G繹k癟羹l Erbay, ekibe 襤nsel, Hatice zgener, Huriye niz Baha, Fatma Memik, Nakiye Elg羹n, Fakihe ymen, Ferruh G羹pg羹p, Bahire Bedi Morova Aydilek, Mihri Bekta, Meliha Ula, Esma Nayman, Sabiha G繹rkey, Seniha H覺zal ile Benal Nevzad 襤star Ar覺man, T羹rk kad覺n覺n覺n temsil eden ilk vekillerdi.
1936: Eskiehir Askeri Hava Okulundan mezun olan Atat羹rk羹n manevi k覺z覺 Sabiha G繹k癟en d羹nyan覺n ilk kad覺n sava pilotu oldu.
1950: 襤lk kad覺n belediye bakan覺 M羹fide 襤lhan, Mersinden se癟ildi.
1957: T羹rk ordusunun ilk kad覺n doktor subay覺 Dr. Sema Aran, temen r羹tbesiyle g繹reve balad覺.
1958: Leman Alt覺n癟eki癟, Eskiehir jet eitim filosundaki eitimini baar覺yla tamamlayarak, jet pilotu br繹vesini takt覺.
1971: 襤lk kad覺n bakan Dr. T羹rkan Akyol atand覺.
1982: Filiz Din癟men, Hollanda Lahey B羹y羹kel癟iliine atand覺.
1991: 襤lk kad覺n vali Lale Aytaman, Mulaya atand覺.
1993: Alev K覺l覺癟keser Hottin, Eskiehir Anadolu niversitesi Sivil Havac覺l覺k Y羹ksek Okulu Pilotaj B繹l羹m羹nden mezun olarak ticari havayollar覺ndaki ilk T羹rk kad覺n pilot oldu.
1993: T羹rkiyenin ilk kad覺n babakan覺 Tansu iller, h羹k羹meti kurdu.
1996: 襤lk kad覺n deniz subaylar, Deniz Harp Okulundan mezun oldu.
2005: T羹lay Tucu, Anayasa Mahkemesi bakanl覺覺na se癟ilen ilk kad覺n oldu.
2007: Arzuhan Doan Yal癟覺nda, TS襤AD bakanl覺覺na se癟ildi.
KADINLARIN GCN HER ALANDA KANITLADILAR
襤lk kad覺n jet pilotu Leman Alt覺n癟eki癟, ilk kad覺n makinist Seher Ayta癟, ilk kad覺n sava pilotu Sabiha G繹k癟en, ilk kad覺n otomobil yar覺癟覺s覺 Samiye Morkaya idi. 襤lklere imza atarak kendilerinden sonra gelenlere 繹rnek olan dier T羹rk kad覺nlar覺 da 繹yle:
襤lk Adalet M羹fettii ve Adalet Bam羹fettii: Nazmiye K覺l覺癟
襤lk Dan覺tay Bakan覺: F羹ruzan 襤kincioullar覺
襤lk Dan覺tay 羹yesi: 羹kran Esmerer
襤lk Hakim: Suat Berk
襤lk Savc覺: T羹z羹nkan Ko癟hisarolu
襤lk Say覺tay yesi: Fehrunisa Etmen
襤lk Yarg覺tay yesi: Melahat Ruacan
襤lk Emniyet M羹d羹r羹: Feriha Sanerk
襤lk Karakol Amiri: Nevlan Kulak
襤lk Polis Memuru: Bet羹l Diker
襤lk Vali: Lale Aytaman
襤lk Kaymakam: zlem Bozkurt
襤lk Milli Eitim M羹d羹r羹: G羹ler Karak羹lah
襤lk Milli Ma癟 Hakemi: Lale Orta
襤lk Opera Sanat癟覺s覺: Semiha Berksoy
襤lk Profes繹r: Dr. Faz覺la evket Giz
襤lk Rekt繹r: Prof. Dr. Saffet R覺za Alpar
襤lk Subay: lk羹 Sema Toks繹z
襤lk TBMM Bakanvekili: Neriman Neft癟i
襤lk Eczac覺: Rukiye Kanat Arran
襤lk Gazeteci: Selma R覺za
襤lk Makinist: Seher Ayta癟
襤lk Radyo Spikeri: Emel Gazimihal
襤lk Televizyon Spikeri: Nuran Devres
T羹rkiyede Kad覺nlar G羹n羹
襤lk kez 1921 y覺l覺nda Emek癟i Kad覺nlar G羹n羹 olarak kutlanmaya balayan 8 Mart, 1975 y覺l覺nda daha yayg覺n olarak kutland覺 ve sokaa ta覺nd覺.
Birlemi Milletler Kad覺nlar On Y覺l覺 program覺nda T羹rkiye de etkilenmi, 1975 y覺l覺nda T羹rkiye 1975 Kad覺n Y覺l覺 kongresi yap覺lm覺t覺r.
1980 askeri darbesinden sonra d繹rt y覺l an覺lmad覺 8 Mart. 1984猓en itibaren her y覺l 癟eitli kad覺n 繹rg羹tleri taraf覺ndan D羹nya Kad覺nlar G羹n羹 kutlanmaya baland覺.
Kad覺nlar 80烽i y覺llarda 8 Mart覺 izinli y羹r羹y羹 ve enliklerle kutlayamam覺larsa da, k羹癟羹k gruplar m羹tevazi kutlamalar覺n覺 s羹rd羹rd羹ler.
90烽覺 y覺llarda kad覺n kurulular覺n覺n say覺 ve 癟eitliliinin artmas覺 ile beraber 8 Mart daha geni bir kat覺l覺mla kutlan覺l覺r oldu.
Kaynak : Kad覺nlar G羹n羹